Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

Autor Skóra Agnieszka

Park szyty na miarę

Gęsta tkanka miejska, wypełniona ściśle zabudową, nie stanowi żadnej przeszkody dla zakładania nowych terenów zieleni. Świadczy o tym idea parków kieszonkowych, którą z powodzeniem wdrożono w Nowym Jorku, Kopenhadze i Londynie. Teraz nadszedł czas także na polskie miasta. Pierwsze takie realizacje planowane są właśnie we Wrocławiu i Łodzi.

Zieleń stanowi jeden z elementów przestrzeni miasta, który istotnie wpływa na jakość życia jego mieszkańców. Pełni funkcje ekosystemowe, techniczne i wypoczynkowe, ma korzystny wpływ na fizjonomię i krajobraz. Od XIX w. dostrzec można przyspieszony proces urbanizacji, a tym samym zjawisko kurczenia się terenów otwartych w tkance miejskiej. W konsekwencji znaczenie przestrzeni zielonych stale rośnie, np. widoczny jest wzrost cen nieruchomości położonych w ich bliskim sąsiedztwie. Coraz mniejszy udział terenów zieleni w miastach przyczynia się również do wymierania przestrzeni publicznych. Tym samym wśród mieszkańców obszarów zurbanizowanych odnotowuje się coraz większą zachorowalność na choroby na tle nerwowym i zaburzenia o charakterze depresyjnym. Odpowiedzią na przedstawione powyżej problemy współczesnych miast jest koncepcja parków kieszonkowych. Działania w ramach tej idei mogą przybierać formę drobnych projektów i mikrointerwencji, nawet o charakterze spontanicznych oddolnych inicjatyw.

Potrzeba kontaktu z naturą

Nadmiar codziennych obowiązków, coraz szybsze tempo życia i mniejsza ilość ruchu to czynniki przyczyniające się do wzrostu poziomu stresu u mieszkańców miast. Liczne badania dowodzą, że im wyższy stopień urbanizacji, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń na tle nerwowym i depresji. Wiele przeprowadzonych w ostatnich latach doświadczeń potwierdza tezę, że obcowanie z przyrodą może stać się czynnikiem korzystnie wpływającym na poprawę kondycji psychicznej mieszkańców obszarów zurbanizowanych. Czas spędzony w otoczeniu roślin warunkuje polepszenie koncentracji oraz regenerację zasobów poznawczych nadwyrężonych w sytuacjach stresowych oraz w wyniku długotrwałego intensywnego skupiania uwagi. Korzyści z kontaktu z naturą są tym większe, im wyższy jest stopień naturalności danej przestrzeni. Badania wskazują, że dla procesu regeneracji najistotniejszą rolę odgrywa sama zmiana otoczenia. Już nawet wypoczynek na terenie o wyższym udziale elementów przyrodniczych, a niekoniecznie w całkowicie naturalnym krajobrazie, wykazuje pozytywny wpływ na regenerację sił psychicznych i fizycznych. Rozmiar tego obszaru nie jest najważniejszym czynnikiem, kluczowa jest tu odmienna atmosfera i poczucie odcięcia od codziennego otoczenia.

Pożądane jest więc, by nawet niewielkie tereny zieleni w miastach znajdowały się w zasięgu kilkuminutowego spaceru od miejsca zamieszkania. Dowiedziono bowiem, że ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych jest wyraźnie mniejsze u osób uprawiających sport pod otwartym niebem w stosunku do osób ćwiczących w zamkniętych pomieszczeniach. Spacer w naturalnym krajobrazie przyczynia się do obniżenia poziomu hormonów stresu i ciśnienia krwi. Już pięć minut aktywności w naturalnym otoczeniu wpływa na poprawę stanu zdrowia psychicznego i fizycznego. Na samopoczucie pozytywnie oddziałuje nawet krótki wizualny kontakt z naturą. Wyniki brytyjskiego doświadczenia pokazały, że poziom kortyzolu w organizmach uczestników badania był wyraźnie obniżony, gdy ich widok z okna przedstawiał większą ilość zieleni o dużym stopniu zróżnicowania i naturalności.

Koncepcja parków kieszonkowych

Parki kieszonkowe to dostępne publicznie niewielkich rozmiarów tereny zieleni, które powstają w wyniku poszukiwania w gęstej tkance miejskiej miejsc możliwych do wypełnienia elementami przyrodniczymi. Zazwyczaj zakładane są na podwórkach, pustych działkach oraz nieużytkach powstałych w wyniku wyburzenia budynków. Najczęściej są to wnętrza urbanistyczne ograniczone ścianami z trzech stron. Ich maksymalna powierzchnia to ok. 5 tys. m2. Idea parków kieszonkowych powstała w latach 60. XX w. w USA. Jej pomysłodawcą jest Robert Zion, który był inicjatorem budowy sieci miniparków w Nowym Jorku. Pierwszy park kieszonkowy zaprojektowany został na Manhattanie w latach 1966–1967 przez Zion and Breen Landscape Architects. Powstały wówczas Paley Park zajmuje powierzchnię 390 m2, a jego najciekawszym walorem jest sztuczny wodospad pełniący rolę kurtyny akustycznej. Paley Park jest wzorem dla tworzenia podobnych mikroterenów zieleni na całym globie. Został on nawet określony mianem najbardziej ludzkiej przestrzeni stworzonej w XX w.

Parki kieszonkowe są istotną częścią zielonej infrastruktury na obszarach zurbanizowanych, pełnią szereg funkcji ważnych dla ekosystemu. Dlatego konieczne jest, by były równomiernie rozlokowane w przestrzeni miasta i stanowiły łączniki między terenami zieleni o większej powierzchni. Miniparki wspomagają zapobieganie katastrofom naturalnym, zmniejszanie efektu miejskiej wyspy ciepła oraz łagodzenie klimatu. Przyczyniają się one także do poprawy cyrkulacji mas powietrza i korzystnie oddziałują na gospodarowanie wodami. Obszary te są miejscami oferującymi poczucie przytulności, spokoju i beztroski. Dają możliwość regeneracji i odprężenia, a także stanowią niewielkie enklawy wyciszenia w miejskiej dżungli. Badania pokazują, że parki kieszonkowe wykorzystywane są głównie w celu biernego samotnego odpoczynku lub spotkania z mieszkającymi niedaleko ludźmi. Miniparki stają się atutami dzielnicy oraz jej punktami charakterystycznymi. Ich obecność przyczynia się do poprawy warunków mieszkaniowych i wzrostu wartości terenu – zarówno w aspekcie wizualno-estetycznym, jak i ekonomicznym.

Brytyjskie społeczne inicjatywy

Tworzenie parków kieszonkowych jest trendem w wielu krajach. W brytyjskim hrabstwie Northampshire utworzono ponad 80 miniparków. Lokalne władze do kształtowania nowych przestrzeni tego typu zachęciły mieszkańców. Dla miejscowych działaczy opracowany został poradnik przydatny przy planowaniu i realizacji przedsięwzięcia. W hrabstwie powstał również urząd ds. pocket parks, w którym zatrudnieni urzędnicy pomagają aktywistom w projektowaniu i budowie miniparków.

W Londynie koncepcja parków kieszonkowych jest popularyzowana w podobny sposób. Kształtowanie gęstej sieci terenów zieleni stanowi ważne zadanie dla władz miasta, w związku z czym ogłoszono strategię działania pod nazwą London’s Great Outdoors, której głównym zamierzeniem była poprawa estetyki ulic, parków, placów oraz terenów nadrzecznych. Część strategii stanowił program Pocket Park Initiative, którego podstawowym celem było wybudowanie na terenie miasta 100 nowych parków kieszonkowych oraz modernizacja już istniejących. Przyjęta przez władze miasta strategia zakładała zaangażowanie w tworzenie nowych terenów zieleni zespołów aktywistów i stowarzyszeń. Głównym celem podjętych działań było stworzenie przyjaznych przestrzeni, z którymi mieszkańcy danej dzielnicy będą się identyfikować. Władze Londynu zaplanowały konkurs grantowy, w którym lokalne grupy działania mogły otrzymać środki na realizację przedsięwzięcia. Projekty oceniano pod względem innowacyjności, użyteczności dla przedstawicieli różnych grup społecznych oraz pod kątem przewidzianego programu i wyposażenia obiektu. Urząd miasta opracował szereg materiałów wyjaśniających problematykę lokalizacji i zagospodarowania przestrzennego parków kieszonkowych.

Podejście strategiczne

W ostatnich latach władze Kopenhagi zwróciły szczególną uwagę na rozwój zielonej infrastruktury w obrębie gęsto zabudowanego centrum. Strategia rozwoju terenów zieleni przewiduje, że 90% mieszkańców Kopenhagi powinno mieć zapewniony dostęp do parku, plaży lub obszaru o cechach naturalnych w odległości minimum 15-minutowego spaceru. W celu osiągnięcia przyjętego celu zaproponowano m.in. zwiększenie liczby parków kieszonkowych. W ramach realizacji założonych planów zarezerwowano w budżecie miasta środki służące wyłącznie poprawie jakości stanu zieleni. Częścią przyjętego programu były także badania naukowe służące określeniu potrzeb i oczekiwań mieszkańców stolicy w stosunku do miniparków. W Kopenhadze przyjęto założenie, że parki kieszonkowe mają służyć głównie odprężeniu i regeneracji sił psychicznych oraz kształtowaniu lokalnych relacji społecznych. Obecnie w Kopenhadze funkcjonuje ponad 100 parków kieszonkowych, z czego zdecydowana większość zlokalizowana jest w najgęściej zabudowanej części miasta.

Zielone Polesie w Łodzi

Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat w strukturze przestrzennej Łodzi zaobserwować można było zmniejszenie powierzchni terenów rekreacyjnych na rzecz inwestycji budowlanych i drogowych. Mimo to, w porównaniu do innych polskich miast, powierzchnia zielonych przestrzeni w mieście wciąż jest relatywnie duża. Obecnie największy problem w Łodzi stanowi nie liczba, lecz stan utrzymania i zagospodarowania obiektów architektury krajobrazu. Wyzwaniem jest również niewielka liczba miejsc służących rekreacji w niektórych częściach miasta, w szczególności najgęściej zabudowanych. W ramach prowadzonej polityki przestrzennej podjęto działania mające na celu poprawę jakości przestrzeni publicznej w poszczególnych dzielnicach. Na Starym Polesiu, cechującym się gęstą zabudową, władze miasta zaplanowały realizację projektu „Zielone Polesie”. Jest to strategia działania opracowana przez Miejską Pracownię Urbanistyczną, której celem jest wprowadzenie większej ilości zieleni w obrębie całej dzielnicy. Zaplanowano m.in. modernizację parków, placów zabaw i innych terenów zieleni oraz nasadzenia drzew w pasach drogowych, jak również budowę sześciu nowych parków kieszonkowych. Na wniosek mieszkańców dzielnicy każdy minipark będzie miał innych charakter. Lokalizację parków przewidziano głównie na terenach należących do gminy. Ponadto w ramach realizacji strategii zaplanowano warsztaty z mieszkańcami mające na celu weryfikację priorytetowych zadań do realizacji, identyfikację miejsc problemowych oraz wskazanie najważniejszych obszarów inwestycyjnych w dzielnicy.

Koncepcja parków kieszonkowych ma duży potencjał do wykorzystania we współczesnych miastach. Niewielkie tereny zieleni można szyć na miarę danej przestrzeni i możliwości organizacyjnych. Jak pokazują przedstawione odmienne strategie władz miejskich, do zbudowania sieci miniparków można dążyć przy użyciu zróżnicowanych metod. Najważniejszy w tych projektach jest jednak ich końcowy efekt, który ma wyraźnie korzystny wpływ na jakość życia mieszkańców miast, a w konsekwencji także ich zdrowie i samopoczucie.

Darmowy

Polskie miasta bardzo dobrze radzą sobie w implementacji nowoczesnych koncepcji smart city

Fenomen inteligentnych miast ogarnął cały świat i na stałe wdarł się do Polski. Dotyczy on rozmaitych dziedzin życia oraz różnych grup społecznych: od prywatnych przedsiębiorców po urzędy miejskie i obywateli. O zjawisko smart city ...