Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

Olsztyn – smart city w krainie jezior

Olsztyn jest stolicą Warmii i Mazur – regionu zwanego Krainą Tysiąca Jezior, a także stolicą województwa warmińsko-mazurskiego. Liczy ponad 170 tys. mieszkańców i należy do najważniejszych mi ast północno-wschodniej Polski. Jest siedzibą lokalnych władz oraz regionalnym ośrodkiem gospodarczym, edukacyjnym i kulturowym.

W granicach Olsztyna znajduje się 15 jezior, co nadaje miastu wyjątkowy w skali kraju charakter. Władze Olsztyna poprzez szczególną dbałość o środowisko dążą do pełnego wykorzystania i podkreślenia tych naturalnych walorów, a także do zapewnienia mieszkańcom wysokiej jakości życia pod każdym względem. Szczególnie pomocne w tym dążeniu są najnowsze technologie i rozwiązania smart city, szeroko stosowane w mieście, zwłaszcza przy okazji licznych nowych inwestycji.

Olsztyn oferuje mieszkańcom i przyjezdnym doskonałe udogodnienia rekreacyjne. W 2015 r. oddano do użytku nowoczesne Centrum Rekreacyjno-Sportowe „Ukiel” nad jeziorem o tej samej nazwie. Centrum, zbudowane z wykorzystaniem funduszy europejskich, dysponuje kąpieliskami na rozległej plaży, boiskami do gier zespołowych oraz całorocznymi wypożyczalniami sprzętu pływającego i sportowego. Kompleks obejmuje dodatkowo wodny plac zabaw, skatepark, ścieżki piesze i rowerowe nad wodą, pomosty cumownicze, tarasy wypoczynkowe, siłownię z widokiem na jezioro oraz halę do gry w siatkówkę plażową z podgrzewanym piaskiem. Głównym zamysłem tak kompleksowej inwestycji było zapewnienie mieszkańcom Olsztyna miejsca, które przez cały rok umożliwia najróżniejsze formy aktywności fizycznej i relaksu.

Nabrzeżny kompleks charakteryzuje dbałość o stronę estetyczną i wysoką jakość projektu architektonicznego. Przy jego budowie wykorzystano trwałe, dobrej jakości materiały, a także najnowsze technologie, które przyczyniają się do przyjaznej środowisku oszczędności energii. Kompleks wyposażony jest w sterowane elektronicznie oświetlenie boisk oraz system inteligentnego oświetlenia ścieżek spacerowych. Również przy ogrzewaniu Centrum Żeglarstwa Wodnego i Lodowego „Słoneczna Polana” – jednego z obiektów CRS „Ukiel” zastosowano najnowocześniejsze rozwiązania. Głównym źródłem energii cieplnej są tu gruntowe wymienniki ciepła, które wraz z odwiertami o głębokości 150 m zapewniają niezależny i ekologiczny sposób ogrzewania budynków. Olsztyńska inwestycja nad jeziorem Ukiel zyskała szerokie uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. Olsztyn został „Najlepiej oświetloną Gminą i Miastem 2015” za rozwiązania inteligentnego oświetlenia zastosowane w CRS „Ukiel” oraz przy modernizacji transportu zbiorowego. CRS „Ukiel” dostał się do ścisłego finału konkursu World Architecture Festival 2015 w Singapurze, zdobył nagrodę główną SARP za najlepszy obiekt architektoniczny 2015 w kategorii przestrzeń publiczna, a w 2017 r. nagrodę internautów tygodnika „Polityka”.

Duże inwestycje drogowe i modernizacja oświetlenia ulicznego

W Olsztynie od kilku już lat mają miejsce duże inwestycje drogowe. Równolegle, w ramach tychże inwestycji, modernizowane jest oświetlenie uliczne miasta. Już teraz dzięki zastosowaniu lamp LED wraz z urządzeniami do sterowania i zdalnego nadzoru z wykorzystaniem czujników ruchu miasto oszczędza znaczne ilości energii. Wdrożony w Olsztynie system polegający na kontroli obecności uczestnika ruchu w obrębie latarń daje oszczędności, które (zmierzone za okres roku) przekraczają 70% w stosunku do zużycia wynikającego z mocy zainstalowanej oprawy LED. Mechanizm działania systemu LEDMICON umożliwia zastosowanie tzw. oświetlenia współbieżnego, czyli prostej formy oszczędzania energii, jednocześnie zapewniającej pełne, wymagane normami warunki oświetlenia. Natężenie oświetlenia jest zmniejszane wtedy, gdy dany odcinek drogi nie jest przez nikogo używany, natomiast w przypadku pojawienia się użytkowników system podnosi natężenie oświetlenia tylko na określonej długości, zarówno przed, jak i za użytkownikiem. Rozświetlanych jest tylko tyle opraw, ile jest niezbędne do zachowania bezpiecznych warunków na drodze. Przed każdym poruszającym się po drodze pojazdem lub pieszym na ścieżce powstaje „fala świetlna” przesuwająca się wraz z uczestnikiem wzdłuż drogi.

Stosowanie technologii niskoemisyjnej w oświetleniu miasta jest integralną częścią „Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na lata 2014–2020”, przyjętego uchwałą Rady Miasta Olsztyna. W roku 2016 na targach „ Światło”, dzięki wykonanym modernizacjom z zastosowaniem LEDMICON, Olsztyn znów dostał główną nagrodę „Najlepiej oświetlona Gmina i Miasto”, a w 2017 r. kolejne nagrody za konsekwencję w dalszych wdrożeniach.

Projekt zakończony sukcesem

W roku 2015 zakończono kolejny projekt o bezprecedensowej dla miasta skali, tj. „Modernizację i rozwój zintegrowanego systemu transportu zbiorowego w Olsztynie”, obejmujący m.in. budowę linii tramwajowych, wyznaczenie pasów ruchu dla autobusów, zakup 15 nowych niskopodłogowych tramwajów i autobusów oraz zmianę układu komunikacyjnego w centrum, poprawiającą warunki przemieszczania się pieszo i na rowerze. Mieszkańcy Olsztyna dysponują obecnie nowoczesnym i ekologicznym środkiem transportu zbiorowego, jakim jest tramwaj – przywrócony na ulice miasta po 50 latach nieobecności.

Tramwaje pojawiły się w Olsztynie w 1907 r., a zlikwidowane zostały w 1965 r. Przez blisko 60 lat były częścią historii i tożsamości Olsztyna, sprawdzały się jako popularny środek transportu publicznego. Ich przywrócenie miastu uważa się za największy sukces prezydenta miasta Olsztyna – Piotra Grzymowicza.

Realizacja projektu tramwajowego nie byłaby możliwa bez pozyskania przez olsztyński Ratusz potężnego dofinansowania z Unii Europejskiej – fundusze unijne pokryły blisko 85% inwestycji, tj. ok. 350 mln zł. Uzyskanie tej kwoty było możliwe dzięki ujęciu w projekcie elementu transportu zbiorowego, zgodnie z priorytetami Unii Europejskiej. 

Linie tramwajowe zaprojektowano tak, by łączyć najważniejsze dla mieszkańców miejsca i instytucje. Można się nimi dostać z największych osiedli mieszkaniowych do centrów handlowych, szpitali, zabytkowej części miasta, urzędów oraz dworca. Studenci mogą sprawnie dotrzeć do kampusu uniwersyteckiego. Dzięki dobremu skomunikowaniu kursów tramwajowych i autobusowych oraz biletom czasowym można tanio i szybko dotrzeć do każdego miejsca na terenie Olsztyna. W ramach projektu tramwajowego wdrożony został także nowoczesny system zarządzania ruchem ITS, co umożliwiło m.in. nadanie priorytetu komunikacji miejskiej na skrzyżowaniach. To innowacyjne rozwiązanie diametralnie zmieniło funkcjonowanie transportu publicznego w Olsztynie.

Olsztyński ITS dysponuje następującymi podsystemami:

  • sterowania ruchem wraz z priorytetem dla transportu publicznego (adaptacyjny, obszarowy system SCATS);
  • monitoringu wizyjnego na skrzyżowaniach;
  • monitorowania ruchu pojazdów;
  • rejestracji przejazdu na czerwonym świetle;
  • sterowania ruchem na liniach autobusowych i tramwajowych;
  • informacji pasażerskiej w Internecie, na przystankach, w pojazdach, na smartfonach;
  • biletu elektronicznego (karta miejska) z urządzeniami pokładowymi w tramwajach i autobusach;
  • informacji meteo;
  • kontroli rozpływu strumieni ruchu w układzie komunikacyjnym.

Całość jest zarządzana i nadzorowana z dwóch centrów: Centrum Zarządzania Ruchem Ulicznym oraz Centrum Zarządzania i Sterowania Transportem Publicznym.

Dzięki olsztyńskiemu ITS 154 autobusy i 15 tramwajów jest objętych priorytetem na skrzyżowaniach, a 85 sygnalizacji świetlnych obszarowym systemem sterowania ruchem SCATS. Zainstalowano 77 tablic dynamicznej informacji pasażerskiej na przystankach, 37 biletomatów stacjonarnych, 159 biletomatów mobilnych w pojazdach komunikacji miejskiej, 527 dwusystemowych kasowników do biletów papierowych oraz elektronicznych. Wyprodukowano 90 tys. bezkontaktowych kart miejskich. Karta miejska zastępuje bilety komunikacji miejskiej oraz służy do opłacenia postoju w płatnej strefie parkowania. Zamontowano również 517 wyświetlaczy wewnętrznych i zewnętrznych w autobusach i tramwajach oraz ponad 500 kamer monitoringu na skrzyżowaniach, na przystankach oraz w tramwajach i autobusach. Skutkiem wdrożenia ITS jest niewątpliwie lepsza efektywność transportu zbiorowego oraz indywidualnego, a przede wszystkim priorytetowy przejazd dla transportu zbiorowego, co oznacza krótszy czas podróży dla pasażerów. Dzięki różnym formom informacji pasażerskiej oraz biletowi elektronicznemu korzystanie z tramwajów i autobusów jest też bardziej komfortowe. ITS wpływa również na zmniejszenie emisji spalin i poprawę bezpieczeństwa wszystkich użytkowników miejskich ulic.

Olsztyński projekt tramwajowy został już zauważony i doceniony. W 2017 r. prezydent Olsztyna Piotr Grzymowicz został m.in. uhonorowany tytułem „Człowieka Roku” w konkursie „Asy Transportu Publicznego” Polskiego Instytutu Rozwoju Biznesu za przywrócenie tramwajów. Również olsztyński ITS został nagrodzony w kraju i za granicą, zdobył m.in. tytuł Lidera ITS 2016 oraz nagrodę główną dla europejskiego miasta na Światowym Kongresie ITS 2016 w Melbourne.

Olsztyn – bezpieczne miasto

Najnowsze technologie wykorzystywane są w Olsztynie również w zakresie szeroko pojętego bezpieczeństwa. Od lat olsztyńskie służby zarządzania kryzysowego, strażnicy miejscy oraz operatorzy systemów monitoringu wizyjnego wykorzystują w swej pracy zintegrowany system teleinformatyczny – System Wspomagania Służb. W mieście funkcjonuje również program „Bezpieczny Olsztyn”. W 2013 r. został stworzony portal „Bezpieczny Olsztyn” ( http:// bezpieczny. olsztyn.eu). Jest to elektroniczna platforma umożliwiająca publikację i prezentację w jednym miejscu informacji związanych z bezpieczeństwem publicznym oraz zagrożeniami i sposobami zapobiegania ich skutkom. „Bezpieczny Olsztyn” zawiera dodatkowo informacje o utrudnieniach w ruchu oraz robotach na drogach, zdarzeniach na terenie miasta (pożary, wypadki), mapę bezpieczeństwa obrazującą intensywność zdarzeń na terenie miasta, informacje o imprezach i związanych z tym utrudnieniach, telefony służb, zasady udzielania pierwszej pomocy, ważne komunikaty itp.

Oprócz portalu mieszkańcom Olsztyna i turystom została udostępniona nieodpłatnie specjalna aplikacja na urządzenia mobilne. Umożliwia ona zarówno szybkie przekazywanie informacji ze strony urzędu i służb wprost na telefon komórkowy (głównie informacje publikowane równolegle na portalu „Bezpieczny Olsztyn”, ale i inne, np. powiadomienia alarmowe), jak i przekazywanie informacji w drugą stronę – od mieszkańców i turystów do urzędu i służb. Zgłoszenie jest możliwe anonimowo lub za podaniem personaliów, wraz z przesłaniem opisu i zdjęcia. Urządzenie dodatkowo automatycznie lokalizuje osobę w momencie zgłoszenia, co ułatwia działanie służb kryzysowych lub ratunkowych. Utworzony w ten sposób kanał informacyjny pozwala na uniezależnienie od konieczności bezpośredniej rozmowy z dyżurnymi służb na terenie Olsztyna i natychmiastowe przekazanie zgłoszenia wraz z potwierdzeniem przyjęcia i możliwością obserwacji podejmowanych działań. Aplikacja ma w tej chwili ponad 5,5 tys. stałych użytkowników, a liczba wejść na portal sięga nawet miliona miesięcznie. Obecnie podpisano umowę na budowę Regionalnego Centrum Bezpieczeństwa, w ramach którego powstanie m.in. portal i aplikacja MOF (Miejski Obszar Funkcjonalny), obejmujące sprawy bezpieczeństwa miasta Olsztyna i gmin przyległych.

Idea smart city to oczywiście nie same tylko nowoczesne technologie, ale przede wszystkim wprowadzanie nowej jakości życia dla mieszkańców miasta i w taki właśnie sposób jest ona pojmowana i wcielana w życie w Olsztynie.