Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

Autor Falkowski Grzegorz

Hortensje wciąż na topie

Hortensja (Hydrangea) to rodzaj botaniczny obejmujący 23 gatunki drzewiaste, których ojczyzną są głównie południowo-wschodnia Azja oraz Ameryka Północna i Południowa. W naszym klimacie można uprawiać sześć gatunków, wśród których prym wiedzie hortensja bukietowa (H. paniculata) z ponad setką odmian i hortensja krzewiasta (H. arborescens) z ponad 30 odmianami. Walory obu wymienionych gatunków to przede wszystkim spektakularne, niezawodne oraz długotrwałe kwitnienie na pędach jednorocznych, a także wysoka mrozoodporność i niewielkie wymagania glebowe. Oba gatunki mogą być i już są dosyć powszechnie wykorzystywane w zieleni publicznej, przy czym hortensja bukietowa wymaga stanowisk słonecznych lub ewentualnie lekko ocienionych, ma też mniejsze wymagania wilgotnościowe, hortensja krzewiasta jest natomiast tolerancyjna w stosunku do nasłonecznienia i jako jeden z nielicznych, obficie kwitnących krzewów liściastych doskonale sprawdza się w miejscach cienis­tych, ma jednak wyższe zapotrzebowanie na wodę.
Równie dobrze w cieniu, jak i na słońcu radzi sobie hortensja pnąca (H. anomala subsp. petiolaris), która jest wolno rosnącym pnączem. Roślina ta dysponuje sporym potencjałem, jeśli chodzi o zastosowania w przestrzeni miejskiej, zwłaszcza w miejscach, gdzie np. brakuje przestrzeni dla większych krzewów lub drzew bądź gdzie dociera niezbyt dużo promieni słonecznych. Świetnie nadaje się do sadzenia przy ścianach budynków i murów o chropowatej powierzchni (wspina się za pomocą korzeni przybyszowych, podobnie jak bluszcz pospolity), przy pniach drzew, jest też doskonałą rośliną okrywową. Nowe odmiany o barwnych liściach pozwalają tworzyć atrakcyjne, kolorowe dywany, z sukcesem zastępując bardziej tradycyjne rośliny zadarniające. 
Podobnie mało rozpowszechniona, a rów­nie wartościowa i ceniona ze względu na piękne kwiaty i przede wszystkim duże, atrakcyjnie przebarwiające się jesienią liście jest hortensja dębolistna (H. quercifolia). Roślina ta może być wykorzystywana w zieleni parkowej i osiedlowej, w kompozycjach z innymi krzewami. 
Największe zróżnicowanie kolorystyczne kwiatów i ponad tysiąc wyhodowanych na całym świecie odmian dotyczy hortensji ogrodowej (H. macrophylla). Ze względu na niepełną mrozoodporność i wyższe wymagania uprawowe hortensji ogrodowej oraz podobnej do niej hortensji piłkowanej (H. serrata) ich zastosowanie ogranicza się do cieplejszych rejonów kraju, stąd w niniejszym artykule pominięto ich charakterystykę.

Hortensja bukietowa 

Hortensja bukietowa jest jednym z najcenniejszych i najbardziej uniwersalnych krzewów ozdobnych polecanych do sadzenia na terenie całego kraju. Jej odmiany wytrzymują bez żadnego uszczerbku zimowe spadki temperatury do poziomu –35°C (strefa 3 i 4). Dzięki zawiązywaniu pąków kwiatowych na pędach jednorocznych w naszym klimacie ich kwitnienie jest niezawodne. Rośliny nie są też wrażliwe na późne przymrozki. Ich atrakcyjne, wieńczące pędy wiechowate kwiatostany są zbudowane z kwiatów płonnych (sterylnych), tworzących okazałe, barwne płatki wabiące owady, oraz mniejszych kwiatów płodnych, służących tworzeniu nasion. Liczebność i stosunek kwiatów płodnych do płonnych wpływają na wielkość i atrakcyjność kwiatostanów oraz na przydatność poszczególnych odmian do różnych zastosowań. Wśród licznych walorów hortensji bukietowej cechą wartą podkreślenia jest wysoka tolerancja na niesprzyjające warunki uprawy, niewielkie wymagania glebowe, długie i obfite kwitnienie, najdłuższe wśród uprawianych u nas gatunków. Co roku na rynek trafiają nowe odmiany hortensji bukietowej, wśród których wartościowe pod względem zastosowań miejskich są zwłaszcza formy o skróconych i wzmocnionych pędach, odporne na wyleganie w trakcie deszczowej lub wietrznej pogody. Odmiany karłowe można wykorzystywać do obsadzania rabat oraz do uprawy w pojemnikach. Dostępne w handlu formy pienne służą do sadzenia w miejscach najbardziej reprezentacyjnych. Poniżej przedstawiono najciekawsze i najwartościowsze odmiany, polecane do stosowania w przestrzeni miejskiej.

Hydrangea paniculata 'Polestar'
Hydrangea paniculata LITTLE LIME


'Polestar' to jedna z najnowszych, niskich odmian hortensji bukietowej, dorastająca do 60 cm wysokości; pojawiła się na rynku w 2016 r. Jej główne zalety to kompaktowy pokrój, bardzo obfite kwitnienie i atrakcyjnie przebarwiające się jesienią liście. Kwiatostany są nieduże, spłaszczone, bardzo liczne, zbudowane z kwiatów płonnych otaczających zebrane w środku kwiaty płodne. Odmiana ta dobrze znosi zacienienie. Zakwita wcześnie, bo już w połowie czerwca, i pozostaje ozdobna do późnej jesieni. Polecana do sadzenia w grupach na miejskich rabatach po kilkanaście, kilkadziesiąt egzemplarzy, do tworzenia niskich obwódek oraz uprawy w pojemnikach.
Little Lime to niski, zwarty krzew o kulistym pokroju, osiągający ok. 1 m wysokości. Tworzy wyprostowane, sztywne, ciemnoczerwone pędy. Kwiaty wyłącznie płonne, zebrane w stożkowate kwiatostany, początkowo seledynowe, w miarę rozwoju białokremowe, pod koniec lata różowiejące. Krzewy kwitną od lipca do września, ale nawet po zaschnięciu kwiatostany pozostają ciekawą ozdobą roślin przez całą zimę. Odmiana polecana do uprawy w pojemnikach, nagrodzona brązowym medalem w konkursie roślin nowości na wystawie „Zieleń to Życie” w 2013 r. i złotym medalem na wystawie Plantarium.
Magical Sweet Summer to kolejna, zwarta i dosyć niska odmiana dorastająca do 1,2–1,5 m wysokości, o bardzo sztywnych pędach, zwieńczonych stożkowatymi kwiatostanami zbudowanymi głównie z kwiatów sterylnych. Białokremowe kwiatostany w trakcie kwitnienia szybko przebarwiają się na różowo. Odmiana nadaje się do uprawy w pojemnikach.

Hydrangea paniculata MAGICAL SWEET SUMMER / Hydrangea paniculata MAGICAL FLAME
Hydrangea paniculata MAGICAL CANDLE / Hydrangea paniculata 'Wim's Red'


Magical Flame to krzew dorastający do 2 m wysokości o sztywnych, wyprostowanych pędach zakończonych wiechowatymi kwiatostanami zmieniającymi barwę w trakcie kwitnienia z białej na intensywnie ciemnoróżową. Wiechy są luźne, dosyć duże, zbudowane z kwiatów płodnych i płonnych. Odmiana nagrodzona srebrnym medalem w konkursie roślin nowości na wystawie „Zieleń to Życie” w 2012 r.
Magical Candle to sprawdzona, nie­zawod­­na odmiana tworząca na końcach sztyw­­nych pędów duże białe kwiatostany z lekkim odcięciem zieleni. Dorasta do 1,2–1,5 m wysokości. Nadaje się do tworzenia nieformowanych żywopłotów.
'Wim’s Red' to zwarty, gęsty krzew o oz­­dobnych, ciemnoczerwonych pędach i czerwieniejących kwiatach. Dorasta do 2 m wysokości. Tworzy sztywne pędy pokryte wiśniową korą oraz ażurowe, wiechowate kwiatostany zbudowane z kwiatów płonnych i płodnych, początkowo białe, później różowe, a na końcu intensywnie czerwone. Kwitnie obficie od lipca do końca września. 

Hydrangea paniculata 'Polar Bear'


'Polar Bear' to rozłożysty krzew dorastający do 1,5 m wysokości i podobnej szerokości. Ma ciemnozielone liście i sztywne pędy zwieńczone w drugiej połowie lata ogromnymi, stożkowatymi kwiatostanami zbudowanymi z kwiatów płonnych. Kwiaty są najpierw limonkowozielone, następnie szybko przebarwiają się na bladobiałe, aby pod koniec lata osiągnąć kolor jasnoróżowy. Polecana do sadzenia pojedynczo w miejscach wyeksponowanych lub w grupach w zieleni osiedlowej i miejscach reprezentacyjnych.
Vanille-Fraise to bardzo popularna, atrakcyjna odmiana o ciemnoróżowych kwiatach płonnych zebranych w ogromne kwia­­tostany osiągające 30–40 cm długości. Krzew dorasta do 2 m wysokości, ma ciemnoczerwone pędy. Kwitnie od lipca do października. Kwiatostany mają kształt wiechy, początkowo są białokremowe, ale szybko różowieją. Wspaniała odmiana do tworzenia kompozycji z trawami.
'Phantom' to odmiana o sztywnych pędach zwieńczonych spektakularnej wielkości kwiatostanami. Dorasta do 2,5 m wysokości. Kwiatostany w formie zwartych, stożkowatych wiech mają 20–25 cm długości, są zbudowane wyłącznie z kwiatów płonnych. Na początku kwiaty są seledynowe, później zielonkawożółte, następnie waniliowe, a pod koniec lata różowieją.
'Silver Dollar' to zwarty krzew dorastający do 1,7 m wysokości. Tworzy duże, stożkowate kwiatostany zbudowane wyłącznie z kwiatów płonnych, które w odróżnieniu od innych odmian hortensji bukietowej nie nabierają różowego rumieńca w trakcie kwitnienia i długo pozostają białokremowe. 

Hydrangea paniculata 'Phantom' forma pienna Hydrangea paniculata 'Silver Dollar'

Hortensja krzewiasta 

Hortensja krzewiasta jest drugim, nie mniej popularnym i równie cennym (długowiecznym) gatunkiem polecanym do sadzenia na terenie całego kraju. Ten pochodzący z Ameryki Północnej krzew znosi bez pro­b­­­le­mu spadek temperatury do –35°C. Ogromną zaletą hortensji krzewiastej jest obfite kwitnienie na stanowiskach ­cienistych i półcienistych oraz wysoka tolerancja w stosunku do pH podłoża. Gatunek ten ma wyższe zapotrzebowanie na wodę niż hortensja bukietowa. W warunkach miejskich zaleca się silne wiosenne cięcie krzewów, na wysokości ok. 10 cm od ziemi. Dzięki temu nowe pędy, które wyrosną przy ziemi, będą silne i sztywne, zakończone dużymi kwiatostanami i znacznie bardziej odporne na wyleganie, niż pędy krzewów nieprzycinanych. Hortensje krzewiaste najlepiej prezentują się sadzone w większych grupach. W suche upalne lata wymagają podlewania.
'Annabelle' to nadal najpopularniejsza i najlepsza odmiana hortensji krzewiastej, tworzy półkuliste krzewy dorastające do 1,5–2 m wysokości. Ma duże, ciemnozielone, sercowate liście, a w lipcu na szczytach pędów rozwijają się ogromne (do 30 cm średnicy), kuliste kwiatostany zbudowane z kwiatów płonnych. Kwiaty w pąkach są zielone, później seledynowe i kremowe, a w pełni kwitnienia śnieżnobiałe. Później kwiaty powoli zielenieją, aby jesienią przybrać barwę słomkową. Pozostają ozdobne także zimą, gdy przyprószy je śnieg.
'Pink Annabelle' to nieduży krzew o ró­żowych kwiatach. Rośnie słabiej od 'Annabelle', dorasta do 1–1,2 m wysokości. Pędy ma sztywne, liście jajowate, jasnozielone. Płonne kwiaty są zebrane na szczytach pę­­dów w kuliste kwiatostany średnicy 15–20 cm. 
Najlepiej rośnie na glebach próchnicznych, stale umiarkowanie wilgotnych, na miejscach lekko ocienionych.

Hydrangea arborescens 'Annabelle'
Hydrangea arborescens 'Annabelle' jesień, zima, przedwiośnie

 

Hydrangea arborescens 'Pink Annabelle'

Hortensja pnąca 

Hortensja pnąca to niedoceniana roślina, którą można i należy zdecydowanie częściej stosować w zieleni miejskiej, nie tylko jako pnącze, lecz także jako roślinę okrywową. Gatunek ten świetnie nadaje się do sadzenia przy ścianach budynków i murach o chropowatej powierzchni, po których wspina się za pomocą korzeni przybyszowych. W parkach pnącze ładnie prezentuje się sadzone przy pniach drzew oraz jako roślina okrywowa w miejscach cienistych. Pnącze tworzy ozdobne liście i kwiaty i jest w pełni odporne na mróz, znosi spadki temperatury do –30°C. Warto zwrócić uwagę na odmiany hortensji pnącej o barwnych liściach.
'Mirranda' to pnącze o interesujących, drobnych, jasnozielonych liściach z żółtą obwódką nieregularnie wcinającą się w głąb blaszek liściowych. W czerwcu tworzy płaskie kwiatostany zbudowane z nielicznych kwiatów płonnych oraz kwiatów płodnych. Pnącze rośnie powoli, dorasta do 5–6 m wysokości. Odmiana polecana do sadzenia przy murach od strony północnej, przy pniach drzew, pergolach lub dużych kamieniach.
'Silver Lining' to wolno rosnące pnącze o interesujących, szarozielonych liściach z białym obrzeżeniem. Kwiaty rozwijają się w czerwcu i lipcu, wydzielają przyjemny miodowy zapach wabiący owady. Roślina jest mało wymagająca pod względem podłoża, odporna na mróz. Najlepiej rośnie posadzona na stanowiskach cienistych lub półcienistych. Doskonale sprawdza się jako roślina okrywowa pod koronami drzew, jej biało-szare liście rozjaśniają kompozycję.
Take A Chance to odmiana trochę podob­na do Silver Lining, także z białym obrzeżeniem prawie okrągłych blaszek liściowych, ale w środku z marmurkowym, biało-zielonym przebarwieniem. 

Hydrangea anomala 'Mirranda'

Hortensja dębolistna 

To gatunek pochodzący ze wschodnich terenów Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. U nas dorasta do 1,5 m wysokości i podobnej szerokości, tworzy duże liście o pięciu nieregularnych klapach, przypominające swoim wyglądem liście dębu czerwonego. Kwiaty tworzą się na pędach jednorocznych, są zebrane w szczytowych wiechach o długości do 30 cm. Kwitnie od czerwca do końca sierpnia. Jest krzewem odpornym na mróz, najlepiej rośnie na glebach żyznych, umiarkowanie wilgotnych, ale dosyć dobrze znosi suszę.  
'Snowflake' to odmiana o dużych, ciemnozielonych liściach, jesienią fantastycznie przebarwiających się na purpurowo oraz pełnych, białych kwiatach zebranych w długie, wiechowate kwiatostany. Kwiaty przypominają gwiazdki, początkowo są zielone, później kremowe i tylko w środku lekko seledynowe. Atrakcyjna odmiana do stosowania w zieleni osiedlowej oraz parkowej, pod świetlistymi koronami drzew.  
Snow Queen to obficie kwitnący krzew o jasnozielonych, skórzastych liściach oraz dużych (do 25 cm długości), wiechowatych kwiatostanach zbudowanych z dwóch rodzajów kwiatów: okazałych, pojedynczych, białych kwiatów płonnych oraz drobnych żółtozielonych kwiatów płodnych.

Hydrangea quercifolia – jesienne przebarwienie liści
Hydrangea quercifolia – w czasie kwitnienia
Hydrangea quercifolia SNOW QUEEN