Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

EyeStop, vegetal stop, Osmose – kreatywne przystanki autobusowe

Przystanek autobusowy to z pozoru nudny, przewidywalny i często mało stylowy element miejskiej przestrzeni. Zazwyczaj traktowany jest nie jako element uatrakcyjniający wizerunek miasta, ale jedynie obiekt jego infrastruktury. Jednocześnie w tkance urbanistycznej pojawia się masowo i towarzyszy najważniejszym punktom w mieście. Choć niezwykle kreatywne projekty wiat przystankowych od dawna pojawiają się w dorobku wielu architektów i designerów, wydaje się, że dopiero teraz, w dobie popularyzacji transportu publicznego i nowinek technologicznych, zbliża się czas ich prawdziwej świetności. W przystankach musi bowiem tkwić ogromny potencjał, skoro temu z pozoru błahemu tematowi przyjrzeli się nawet naukowcy z MIT.

Przystanki autobusowe znaleźć można w przestrzeni wszystkich miast, które poszczycić mogą się funkcjonowaniem transportu publicznego. Przede wszystkim służą one oczekującym na przejazd komunikacją miejską. W obrębie przystanku pojawia się rozkład jazdy, a często także wiadomości na temat lokalnych wydarzeń kulturalnych czy sportowych. Nierzadko przystanki stają się również nośnikami treści reklamowych, w szczególności banerów mocowanych w przeznaczonych do tego miejscach, zazwyczaj w ściankach wiaty. Znane są także przykłady wykorzystywania ich jako reklamy ambientowej. Duży rozgłos zyskała kampania promocyjna polegająca na przekształcaniu przez szwedzkiego producenta akcesoriów domowych wiat w małe przytulne pokoje dzięki wykorzystaniu mebli, tkanin oraz dodatków. Przykłady takie możemy spotkać w przestrzeni wielu polskich i zagranicznych miast. Rzadko jednak zaobserwować można działania polegające na rozszerzeniu na stałe funkcjonalności przystanków, tak by mogły one lepiej służyć mieszkańcom. Warto zwrócić na nie większą uwagę, szczególnie dlatego, że są gęsto rozsiane w tkance miejskiej, tworząc siatkę punktowych mikroprzestrzeni o dużym potencjale. Podniesienie ich atrakcyjności może przyczynić się również do zwiększenia zainteresowania korzystaniem z komunikacji miejskiej, co jest z pewnością priorytetem dla wielu władz miejskich na całym świecie.

Zielone wiaty przystankowe Jednym z najpilniejszych wyzwań znacznej liczby miast jest zwiększenie powierzchni zajmowanej przez zieleń miejską, a tym samym poprawa mikroklimatu. Tereny zieleni masowo kurczą się, a ich miejsce zajmuje nowa zabudowa mieszkaniowa i usługowa. Znanym rozwiązaniem tego problemu jest koncepcja tworzenia zielonych dachów oraz ogrodów wertykalnych. Rozwijając ten pomysł, można zazielenić również zadaszenie wiat przystankowych, co z punktu widzenia ekosystemu jest rozwiązaniem niezwykle pozytywnym, pozwala bowiem stworzyć sieć ekologicznych enklaw w środowisku silnie zurbanizowanym zurbanizowanym w niedalekiej odległości od siebie. Takie rozwiązanie może przyczynić się do poprawy lokalnych warunków środowiska, a przede wszystkim wpłynąć pozytywnie na samopoczucie mieszkańców. Jednym z przykładów takiego właśnie zaaranżowania przystanku autobusowego jest koncepcja francuskiego projektanta Florenta Prata. Zadaszenie przystanku to ekstensywny zielony dach o stosunkowo dużej powierzchni wraz z własnym systemem nawadniania oraz zbiornikiem na wodę zamontowanym pod siedziskiem. Podobne rozwiązania, wykorzystujące zieleń w obrębie wiat przystankowych, znaleźć można w Holandii. Wiaty zaprojektowane przez pracownię WVTTK Architects dla miasta Eindhoven posiadają nie tylko zielone dachy, ale również pokryte roślinnością ściany.

Interaktywne przystanki

Kreatywne projekty przystanków autobusowych odpowiadają na potrzeby miast związane z niedostatkiem powierzchni biologicznie czynnych, a także starają się wpłynąć na poprawę funkcjonowania transportu publicznego. Władze Florencji i zarząd florenckiej komunikacji miejskiej ATAF wraz z projektantami oraz inżynierami z MIT SENSEable City Lab opracowali wspólnie koncepcję smart wiat przystankowych. Efektem tych działań jest projekt EyeStop. Głównym założeniem tego pomysłu jest interakcja między przystankiem a jego użytkownikami oraz przystankiem a otaczającym go środowiskiem. Wbudowane w wiatę ekrany dotykowe typu e-ink pozwalają sprawnie zaplanować podróż, przekazują dane na temat natężenia ruchu w mieście oraz atrakcji znajdujących się w pobliżu. Dzięki urządzeniom mierzącym stan środowiska można w obrębie wiaty znaleźć również informacje na temat aktualnej temperatury i zanieczyszczenia powietrza. Przystanek sam, dzięki zmieniającym się kolorom podświetlenia, informuje pasażerów o nadjeżdżającym pojeździe. Wszystkie urządzenia umieszczone w obrębie wiaty działają dzięki energii produkowanej przez umieszczone w jej konstrukcji transparentne panele słoneczne. Ważnym atutem EyeStop jest również jego unikatowość – użycie parametrycznego systemu projektowania umożliwia wygenerowanie projektu przystanku, który w pełni pasuje do konkretnej lokalizacji. Program oblicza takie parametry zabudowy, które pozwalają uzyskać niezbędną ilość zadaszenia dla oczekujących pasażerów oraz optymalne nasłonecznienie umożliwiające sprawne funkcjonowanie wbudowanych ekranów oraz sensorów. Twórcy zwrócili również uwagę na lokalne aspekty projektu, uzupełniając użyte w nim materiały o tradycyjny dla florenckiej zabudowy szary kamień pietra serena, tym samym wpisując swoje dzieło w zabytkową tkankę miasta. Pomysł wciąż jest w fazie udoskonalania i ani jego twórcy, ani władze miasta nie podają jeszcze informacji na temat planowanego terminu jego realizacji. Ideę smart przystanków autobusowych realizuje również projekt nowych wiat przystankowych stworzony przez pracownię DP Architects na zlecenie władz miejskich Singapuru. Głównym celem w tej koncepcji było uatrakcyjnienie mieszkańcom miasta czasu oczekiwania na autobus. Stąd pomysł na umieszczenie w przestrzeni przystanku interaktywnych tablic zawierających informacje na temat rozkładu i planowanego przyjazdu autobusów, planera podróży oraz e-booków. Na przystanku korzystać można z darmowego Wi-Fi oraz doładować baterię w telefonie komórkowym. W jego obrębie skorzystać można również z wypożyczali rowerów oraz obejrzeć grafiki stworzone przez lokalnego artystę, Lee Xin Li. Ze względu na główny cel koncepcji, którym było uatrakcyjnienie pobytu na przystanku, zaproponowano, poza tradycyjnymi siedzeniami, również huśtawki. W projekcie zwrócono też uwagę, by nowe obiekty były przyjazne dla środowiska. Zastosowano zazielenione zadaszenie wiaty oraz panele solarne przetwarzające energię słoneczną wykorzystywaną przez urządzenia znajdujące się na przystanku. Nowe przestrzenie dla pasażerów komunikacji miejskiej funkcjonują w Singapurze od sierpnia 2016 r., ale pomysł cały czas jest w fazie rozwojowej. Władze miasta czekają na opinie użytkowników i zgodnie z nimi zamierzają udoskonalić prototyp.

Podobne do singapurskiego przykładu rozwiązanie zastosowały także władze Paryża, wdrażając do użytku wiaty przystankowe zaprojektowane przez francuskiego architekta Marca Aurela we współpracy z włoską firmą zajmującą się obróbką metalu – Metalco. Projekt nazwany został Osmose. Główną zaletą nowych przystanków jest ich wygląd, a charakterystycznym elementem stylizowany na mapę miasta metalowy ornament. Nie tylko pełni on funkcję estetyczną, lecz także służy utrzymaniu w obrębie wiaty optymalnej temperatury. Wbudowane ekrany przekazują informacje na temat czasu oczekiwania na przyjazd metra czy autobusu. Można dzięki nim przeczytać również o atrakcjach i zabytkach znajdujących się w okolicy. Przystanek autobusowy jest w pełni funkcjonalny dzięki obecności kasy z biletami, stacji ładującej dla rowerów elektrycznych oraz miejsc do ładowania telefonów komórkowych czy tabletów. W obrębie wiaty działa też miejska biblioteka, w której można zostawić lub zabrać dowolną książkę. Warto dostrzec, że francuski przykład to nie tylko funkcjonalna wiata przystankowa wypełniona nowinkami technologicznymi, lecz także nowy estetyczny element miejskiej przestrzeni. 

Przystanki jako część e-świata

Nowoczesne przystanki autobusowe to już nie są wyłącznie obiekty o ciekawej i nowatorskiej formie. Obecnie muszą one nie tylko wpisywać się w tkankę urbanistyczną danego miasta, ale również być częścią e-świata, w którym funkcjonuje coraz większa część społeczeństwa w krajach wysoko rozwiniętych. Wciąż ich podstawową funkcją jest ułatwianie życia mieszkańcom dużych miast. Przy okazji jednak mogą one wpłynąć pozytywnie na miejski ekosystem oraz zachęcić do korzystania z transportu publicznego. O zaletach płynących z tego drugiego skutku zapewne nie trzeba już nikogo przekonywać. Z pewnością inwestycja w takie rozwiązania będzie sporym wydatkiem dla władz polskich miast. Należy jednak pamiętać o tym, że dobry design kosztuje sporo, lecz koszty złego i krótkowzrocznego projektowania są zwykle znacznie wyższe.

Galeria zdjęć