Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

Autor Andrzejewski Maciej

Efektywne i ekologiczne poruszanie się pojazdami w zabudowie miejskiej

W dobie dużej liczby pojazdów i stale wzrastającego potoku ruchu być może nieraz zastanawiamy się, czy możliwe jest jeszcze sprawne poruszanie się w infrastrukturze miejskiej. Z pewnością nie ma na to złotego środka, ale są rozwiązania znacznie ułatwiające transport w obszarach zurbanizowanych.

Wytwórcy pojazdów silnikowych na całym świecie stale doskonalą różne sposoby ograniczania uciążliwości eksploatacyjnej swoich produktów w aspekcie oddziaływania na środowisko naturalne. Sposoby te dotyczą m.in. poprawy procesu spalania paliwa w silniku oraz rozwijania zaawansowanych technik oczyszczania spalin. Trzeba nadmienić, że nie tylko „doskonałe” jednostki napędowe w aspekcie ekologicznym są w stanie zmniejszyć negatywne oddziaływanie pojazdów samochodowych na środowisko naturalne. Ważny w tym względzie jest także sam sposób ich późniejszej eksploatacji, na który wymierny wpływ mają oczywiście wszyscy kierowcy.

Rozwiązania inteligentne

Przykładem „eksploatacyjnych” sposobów na zmniejszenie zużycia paliwa przez pojazdy oraz emisji spalin, będących dobrym uzupełnieniem dla tych stricte konstrukcyjnych i technologicznych, są metody z zakresu inżynierii i organizacji ruchu. Zaliczyć do nich można choćby: zastosowanie nowoczesnych narzędzi kontrolingowych w postaci telematycznych systemów zarządzania flotą pojazdów oraz implementację inteligentnych systemów transportowych (ITS – Intelligent Transportation Systems).
Wdrożenie nowoczesnych systemów telematycznych, których podstawą działania jest system GPS/GSM, stanowi pewnego rodzaju remedium na poprawę funkcjonowania transportu. Systemy te są rozwiązaniami integrującymi technologie informatyczne i telekomunikacyjne z inżynierią transportu, przy wsparciu takich dziedzin naukowych, jak ekonomia, inżynieria systemów procesowych, sterowanie ruchem itp. To połączenie służy m.in. zwiększeniu bezpieczeństwa transportu, jego efektywności i wygody oraz zmniejszeniu jego negatywnego oddziaływania na środowisko naturalne.
Wśród wielu możliwości, jakie niesie za sobą stosowanie systemów telematycznych w transporcie osób i ładunków, w aspekcie ekologii szczególną rolę odgrywają te związane z bieżącą kontrolą pracy kierowcy, zwłaszcza stosowanego przez niego stylu jazdy. Z uwagi na wysokie ceny rynkowe paliw, styl jazdy kierowców stał się także jednym z kluczowych elementów możliwości redukcji kosztów w firmach transportowych. Ekologia i ekonomia są ze sobą zatem nierozerwalnie związane. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele systemów telematyki, wyposażonych w cyfrowego asystenta stylu jazdy. Umożliwia on natychmiastowe wykrycie błędów w technice jazdy i wskazanie kierowcy przyczyn powodujących zwiększone zużycie paliwa. Mogą to być np. ­nadmierna prędkość jazdy, częste przyspieszanie i ha­­mowanie, zły dobór przełożeń w skrzyni biegów, nagminne przekraczanie „zielonego” zakresu prędkości obrotowej silnika, długie lub częste postoje z włączonym silnikiem.
Inteligentne systemy transportowe – po­­łączenie technologii informacyjnych i komunikacyjnych z infrastrukturą transportową i pojazdami – są kolejnym przykładem na to, jak można pozytywnie wpływać na ­sposób eksploatacji pojazdów, a tym samym uzys­kiwać korzyści ekologiczne i ekonomicz­ne (większa efektywność). Ponadto zwiększają one bezpieczeństwo trans­portu, gdyż dostarczają wiele narzędzi do zarządzania nim, począwszy od za­awan­sowanych sy­stemów sterowania ruchem z wykorzystaniem sygnalizacji świetlnej do systemów ostrzegania o wypadku. Inteligentne systemy transportowe wpły­wają zatem na poprawę warunków podró­żowania, i to w zakresie multimodalnym – zajmując się prywatnymi i publicznymi środkami transportu drogo­we­go, morskiego oraz lotniczego.
Jednym z najważniejszych zastosowań systemów ITS jest budowa zaawansowanych systemów zarządzania ruchem drogowym (ATMS – Advanced Traffic Management System). ATMS jest to zbiór technologii inteligentnych systemów transportowych, zaimplementowanych w jednym systemie, które umożliwiają monitorowanie i zarządzanie ruchem drogowym. Celem budowy tego rodzaju systemu jest zwiększenie efektywności układu drogowego (głównie przepustowości w wybranych przekrojach dróg). Rozwiązania inteligentnych systemów transportowych można kształtować zgodnie z potrzebami. Przykładowo jedni zarządcy dróg skupiają się na usprawnieniu ruchu komunikacji publicznej, inni – na poprawie informacji o sytuacji drogowej lub ochronie infrastruktury drogowej przed ruchem ciężkim i pojazdami przeładowanymi.
Kluczowym elementem inteligentnego systemu transportowego, przynoszącym największe korzyści, jest BRT (Bus Rapid Transit). Skrót ten oznacza system szybkiej komunikacji autobusowej, będący dobrym sposobem na polepszenie warunków jazdy autobusów miejskich na zatłoczonych ulicach miast. Dzięki wykorzystywaniu autobusów przegubowych i dwuprzegubowych zapewnia przewiezienie zwiększonej liczby pasażerów. Autobus przegubowy lub dwuprzegubowy zastępuje kilkadziesiąt samochodów osobowych i zajmuje tylko kilka procent ich powierzchni, a to daje miastu więcej przestrzeni na różne inwestycje (np. parki, szkoły). BRT to kompletny system, w skład którego (oprócz autobusów) wchodzą oddzielne pasy ruchu dla autobusów, kontrola natężenia ruchu oraz system informacji dla ­pasażerów. W porównaniu z metrem lub koleją naziemną, system BRT wymaga mniejszych nakładów finansowych, przy krótszym czasie jego wprowadzenia. Zapewnia wiele korzyści: dla podróżnych oznacza przede wszystkim szybszy przejazd dzięki wydzielonym pasom ruchu i pierwszeństwu przejazdu na skrzyżowaniach.
Współczesne tendencje usprawniania ruchu pojazdów w miastach skłaniają się również w kierunku sztucznego generowania potoków ruchu i pełnej kontroli nad nimi (tzw. inteligentna sygnalizacja świetlna). Jednym ze skutecznych sposobów jest agregacja ruchu przez zsynchronizowanie ze sobą systemu sygnalizacji świetlnej na wybranym ciągu ulic – tzw. zielona fala. Można wówczas założyć pewne uprzywilejowanie wybranego kierunku ruchu, zapewniając mu priorytet w zakresie długości trwania przejazdu w ciągu ulic ze skrzyżowaniami z sygnalizacją świetlną. Ruch poprzeczny na ciągu skrzyżowań jest wówczas przyporządkowany wybranemu kierunkowi ruchu. Proces agregacji ruchu może mieć charakter stały lub zmienny (np. w obu kierunkach), zarówno w okresie całej doby, jak i wybranych godzin.

Wpływ osób sterujących pojazdami

Innym rozwiązaniem wpływającym na usprawnienie eksploatacji pojazdów silnikowych w miastach, w aspekcie zużycia paliwa i emisji spalin, jest stosowanie zasad ekojazdy. Pojęcie to pojawiło się i funkcjonuje w środowisku motoryzacyjnym stosunkowo niedawno. Jak twierdzą twórcy tego stylu jazdy, stosowanie w praktyce przez kierowców pewnych reguł powinno skutkować najmniejszym zużyciem paliwa, a jednocześ­nie w jak najmniejszym stopniu wpływać na zanieczyszczenie środowiska.
Założenia ekojazdy po raz pierwszy sformułowano w Szwajcarii i Finlandii w drugiej połowie lat 90. XX wieku. Kolejnymi krajami, w których dość szybko znalazła zwolenników, były: Niemcy, Holandia, Szwecja i Norwegia. Popularność stosowania zasad tego sposobu jazdy wśród kierowców stale się zwiększa. Wzorem wielu krajów europejskich, także i w Polsce obserwuje się ostatnimi czasy wzrost zainteresowania wskazówkami i wytycznymi, mającymi na celu m.in. zmniejszenie zużycia paliwa przez pojazdy.
Jednym z istotniejszych elementów, na które zwracają uwagę instruktorzy ekojazdy, jest sposób rozpędzania pojazdu. Okres ­rozpędzania pojazdu, a ściślej jego dynamika, odpowiada w głównej mierze za wielkość zużycia paliwa oraz ilość wyemitowanych związków szkodliwych. Główne zasady ekojazdy opierają się na płynnej jeździe, ograniczaniu niepotrzebnych przyspieszeń i hamowań.

Integracja środków transportu

Sprawdzony w wielu miejscach na świecie i coraz częściej widoczny w polskich miastach jest system łączący parkingi typu Park & Ride z siecią kolejową, tramwajową czy też metra. Dla przypomnienia, są to parkingi zlokalizowane w pobliżu peryferyjnych przystanków przeznaczonych dla osób korzystających z publicznego transportu zbiorowego. Kierowcy pozostawiają swoje samochody w wyznaczonych miejscach na obrzeżach, przesiadają się do komunikacji zbiorowej i w ten sposób, często w oparciu o korzystne warunki cenowe, kontynuują podróż do centrum miast. Często zdarza się tak, że znacznej intensyfikacji ulegają kursy pojazdów transportu masowego w godzinach szczytu, poprawiając komfort podróżowania i ułatwiając tym samym drogę np. do szkoły czy pracy.
Przy takim stanie rzeczy, jak omówiony powyżej, można doszukać się wielorakich korzyści. Przede wszystkim jest to mniejsza energochłonność ruchu środków transportowych. Minimalizacji ulega bowiem czas postoju pojazdów w warunkach kongestii drogowej i nieracjonalnego spalania paliw w silnikach. Pozytywną konsekwencją tego jest również mniejsze zanieczyszczenie środowiska naturalnego szkodliwymi substancjami, emitowanymi w dużych ilościach z układów wylotowych silników.
Ważnym względem dla podróżujących jest z pewnością czas dotarcia na miejsce docelowe. Korzystając w trakcie przemieszczania się w części ze sprawnej sieci komunikacyjnej wykorzystującej pojazdy poruszające się po szynach, można zaoszczędzić wiele minut. Zachowuje się przy tym równie duży poziom bezpieczeństwa transportu.
Warto poruszyć jeszcze jedną kwestię. Otóż dzięki korzystaniu z systemu parkingów oddalonych od centrów miast (zewnętrznych) oraz różnego typu kolei metropolitalnych czy też szybkich kolei miejskich, znacznie zyskujemy na przestrzeni i estetyce miejskiej. Chodzi m.in. o dużo mniejszą liczbę samochodów koniecznych do rozdysponowania na parkingach „wewnętrznych”, w tym osiedlowych. Obszary wolne w drodze inwestycji budowlanych można wtedy przeznaczyć na dużo bardziej wartościowe cele niż miejsca długotrwałego i bezproduktywnego postoju pojazdów.