Dołącz do nas

Przestrzeń Miejska

Autor Tutaj Włodzimierz

Częstochowa miastem smart

Częstochowa, jak wszystkie polskie miasta, zmaga się z bieżącymi zadaniami i problemami, starając się jednocześnie nadrabiać historyczne, cywilizacyjne zaszłości i nie zostawać w tyle, jeżeli chodzi o „inteligentne” miejskie rozwiązania. Są one widoczne w różnych sferach działania samorządu: miejskiej infrastrukturze, usługach publicznych i tkance społecznej.

Standardy komunikacyjne współczesnych polskich miast często odbiegają jeszcze od ideału i marzeń mieszkańców o sprawnym, szybkim oraz bezpiecznym przemieszczaniu się. Częstochowa w ostatnich latach zrobiła – z pomocą środków europejskich – dużo w celu usprawnienia tranzytu i poprawy połączeń międzydzielnicowych. Najbliższym wyzwaniem jest połączenie układu komunikacyjnego miasta i terenów aktywności gospodarczej z węzłami budowanej obwodnicy autostrady A1 (która powinna odciążyć ruch przez miasto, a zwłaszcza częstochowski odcinek DK-1). Wcześniej przy częstochowskich dworcach powstaną trzy zintegrowane węzły przesiadkowe umożliwiające zespolenie wszystkich dostępnych w mieście środków transportu zbiorowego z transportem indywidualnym. W celu podniesienia efektywności komunikacji publicznej węzły przesiadkowe oraz wybrane przystanki na terenie miasta zostaną przy okazji objęte Systemem Dynamicznej Informacji Pasażerskiej (na terenie miasta stanie 50 tablic SDIP wyświetlających informacje dla pasażerów). System ma być przyjazny dla osób niedowidzących i niewidomych: projekt zakłada zakup dla nich około tysiąca pilotów do obsługi SDIP. Centra przesiadkowe posłużą też rozwojowi i integracji systemu dróg rowerowych, których jest obecnie w mieście ok. 75 km (ponad dwukrotnie więcej niż 6 lat temu). Podobnie jak w przypadku drogowego układu komunikacyjnego, tu też miasto stara się działać metodycznie, sukcesywnie łącząc rozproszone do niedawna odcinki ścieżek i budując połączenia rowerowe z sąsiednimi gminami (naprawdę warto z Częstochowy ruszyć rowerem na Jurę!). Po wyborze operatora ruszy też Częstochowski Rower Miejski. Program działań pod hasłem „Lepsza Komunikacja” zakłada niższą emisję spalin, dlatego miasto inwestuje w transport niskoemisyjny, rozwijając i modernizując linię tramwajową, a także wymieniając tabor, zarówno szynowy, jak i autobusowy. Wprawdzie innowacyjny projekt polegający na zamówieniu (sfinansowanym w całości ze środków zdobytych z programu „zielonych inwestycji” Gazela) 40 gazowo-elektrycznych hybryd nie okazał się – na etapie eksploatacji prototypowych autobusów – bezproblemowy, ale władze miasta i miejski przewoźnik zamierzają konsekwentnie modernizować i „ekologizować” miejski transport. Niedawno Częstochowa wzbogaciła się o 40 autobusów spełniających najwyższe europejskie standardy, złożyła też projekty unijne, w ramach których chce m.in. kupić do 15 nowych tramwajów.

Program Ograniczenia Niskiej Emisji

W Częstochowie od lat działa Program Ograniczenia Niskiej Emisji mający na celu poprawę jakości powietrza w mieście poprzez m.in. wymianę kotłowni osiedlowych i w budynkach wielorodzinnych oraz lokalach mieszkalnych, zmianę systemów grzewczych w budynkach użyteczności publicznej oraz termomodernizację obiektów budowlanych, co bezpośrednio przekłada się na efekty w zakresie oszczędności paliw i energii. Tylko w ostatnich czterech latach (2013–2016) termomodernizacją objęto 110 komunalnych budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej. Obecnie trwają m.in. dofinansowane z UE inwestycje obejmujące kompleksowe termomodernizacje w kilkunastu obiektach: szkołach, hali sportowej i pływalni.

Z budżetu miasta Częstochowy przyznawane są dotacje celowe na zadania proekologiczne, podejmowane przez mieszkańców, związane m.in. z modernizacją systemów grzewczych na energooszczędne i ekologiczne, a także montażem kolektorów słonecznych, wspomagających system grzewczy oraz służących do wytwarzania ciepłej wody użytkowej (miasto udzieliło już ponad 1200 dotacji na piece oraz ok. 110 na solary). Oprócz tego Częstochowa zdobyła w tym roku dodatkowo kilka milionów na program „słonecznych” dotacji – do montażu urządzeń służących do produkcji energii ze źródeł odnawialnych: instalacji solarnych, fotowoltaicznych oraz pomp ciepła – powietrznych i gruntowych.

Częstochowa – lider efektywności energetycznej i gospodarki niskoemisyjnej

Częstochowa jest laureatem wielu nagród oraz aktywnym członkiem Stowarzyszenia Gmin Polska Sieć „Energie Cités”. Częstochowa od lat kształtuje i wdraża zrównoważoną gospodarkę energetyczną, wykazując aktywność w takich obszarach, jak planowanie energetyczne, wolny rynek energii elektrycznej, efektywność energetyczna oraz zarządzanie energią i środowiskiem w obiektach miejskich. Działania te wykonywane są zgodnie z zasadą 5xE: Energia, Ekonomia, Ekologia, Edukacja i Efektywność.

Przykładem może być realizowany w sposób ciągły projekt „Zarządzanie energią i środowiskiem w budynkach użyteczności publicznej miasta Częstochowy” (ok. 120 jednostek), mający na celu stałą optymalizację zużyć paliw i energii oraz wody i ograniczenie kosztów ponoszonych z tego tytułu. Dzięki wspólnym zamówieniom na energię elektryczną dla Urzędu Miasta oraz ok. 140 miejskich jednostek i spółek, oszczędności dla miasta z tego tytułu od 2009 r. – w stosunku do standardowych taryf – sięgną w tym roku ok. 35 mln zł. Miasto stosuje też wspólne przetargi na ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpieczeń komunikacyjnych, usług pocztowych, a od niedawna też na dostawę paliwa gazowego. Tańszy Internet to efekt wspólnego tegorocznego zamówienia nie tylko w skali całego miasta, lecz także w ramach stowarzyszenia z 14 innymi samorządami, będącego skutkiem unijnego projektu E-region. W jego ramach na terenie subregionu częstochowskiego powstało 350 km światłowodu (w samej Częstochowie jest go 70 km, także w wyniku wcześniej realizowanych projektów), co stanowi duży potencjał do rozwoju technologii typu „smart”.

W Częstochowie działa już oczywiście system miejskiego monitoringu wizyjnego, do którego włączonych jest ponad 70 kamer, monitorowane są też stany wód w rzekach, miasto chce rozszerzać także monitoring powietrza, opierający się obecnie na stacjach pomiarowych inspekcji ochrony środowiska. Skoro mowa o bezpieczeństwie, nieco inny, ale duży projekt realizuje miejska spółka administrująca budynkami komunalnymi. We współpracy ze strażą pożarną zamontowała już u lokatorów mieszkań ok. 4,5 tys. czujek czadu i dymu.

Natomiast wracając do osiągnięć w zakresie efektywności energetycznej, warto wspomnieć jeszcze o „białym certyfikacie” przyznanym Częstochowie przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki za jeden z realizowanych w ostatnich latach programów wymiany oświetlenia ulicznego na energooszczędne, ledowe. Od 2012 r. nowe oprawy pojawiły się już przy ponad 110 częstochowskich ulicach.

Sposób Częstochowy na bycie miastem „smart” Urząd Miasta Częstochowy chce być „smart”, więc od dawna stosuje standardy zgodne z normą ISO i wprowadza procedury pracy i procesy zarządcze, doceniane choćby przez kapitułę ogólnopolskiego konkursu Najwyższa Jakość – QI, zarówno w kategorii usługi, jak i zarządzanie.

UM zachęca też do korzystania z e-administracji, m.in. udostępniając dwie elektroniczne skrzynki podawcze na platformach www.sekap.pl oraz www.epuap.gov.pl z bogatą bazą usług możliwych do zdalnej realizacji. Dzięki integracji obu tych platform można „popchnąć” urzędową sprawę, korzystając z tych samych kart informacyjnych i elektronicznych formularzy. Drogą elektroniczną można załatwić np. udostępnienie materiałów geodezyjnych i kartograficznych czy danych ze zbiorów meldunkowych. Największą popularnością wśród częstochowian cieszą się usługi związane z meldunkiem oraz wnioski o wydanie lub wymianę dowodu osobistego. Jak wiadomo, e-usługi mają jednak jeszcze swoje ograniczenia, dlatego są sytuacje, gdy nasza obecność w urzędzie jest konieczna. Można wówczas skorzystać z Systemu Umawiania Wizyt, który umożliwia rezerwację terminu bez czekania w kolejkach. Największym „wzięciem” w tym systemie cieszą się usługi dotyczące rejestracji pojazdów, również rezerwacje terminu ślubu przez Internet stają się coraz częstsze.

Inteligentne miasto, które chce stymulować lokalny rynek pracy, musi działać na rzecz dostosowania rodzaju i sposobu kształcenia do potrzeb tego rynku, zapobiegając tym samym bezrobociu i zapewniając niezbędne kadry rozwijającym się firmom. Obok profilowania edukacji zawodowej i realizacji dużych projektów wsparcia szkolnictwa zawodowego, jak np. „Zawodowa współpraca”, w Częstochowie pomyślano też o internetowej platformie umożliwiającej współpracę jednostek administracyjnych, pracodawców oraz szkół. Działa ona od niedawna pod adresem praca.czestochowa.pl, mając pomagać w kojarzeniu pracodawców i pracowników o określonych specjalnościach, pokazywać możliwości kształcenia w zawodach poszukiwanych na rynku pracy, sugerować nowe profile w ofercie szkół zawodowych, inspirować do znalezienia lepszej pracy w mieście. Działalność platformy w ramach Centrum Lepszych Miejsc Pracy (jednego z filarów miejskich działań pod hasłem „Teraz Lepsza Praca”) koordynuje Centrum Obsługi Inwestora Urzędu Miasta.

Miasto to jednak nie tylko miejsce nauki i pracy, to także rozrywka, rekreacja, korzystanie z usług i zakupy. W Częstochowie na początku 2017 r. wystartował oparty na Samorządowym Programie Lojalnościowym system Częstochowskiej Karty Mieszkańca. Częstochowianie bezpłatnie dostają kartę, pozwalającą zbierać punkty u lokalnych przedsiębiorców, które następnie można wymieniać na atrakcyjne bonusy. Karta integruje istniejące dotychczas lokalne programy (Częstochowski Senior, Rodzina Plus) oraz daje dostęp do Miejskiej Biblioteki Publicznej. Częstochowska Karta jest produktem innowacyjnym, ma sukcesywnie rozszerzać swoje możliwości, integrując się z kolejnymi miejskimi systemami i zyskując funkcję płatniczą. Za wdrożenie Karty Miasto Częstochowa i Grupa LEW (operator systemu) otrzymali wyróżnienie na tegorocznej Wielkiej Gali Smart City w Warszawie.

Pisząc o Karcie, trzeba wspomnieć też o aplikacji mobilnej „Jasne, że Częstochowa” dedykowanej turystom i mieszkańcom, a także o starszym, ale swego czasu innowacyjnym Miejskim Systemie Informacji Turystycznej, m.in. z siecią infomatów rozsianych po Częstochowie. Przedsiębiorcom i inwestorom przydaje się na pewno geoportal, oparty na danych Systemu Informacji Przestrzennej i będący elementem portalu miejskich e-usług. „Inteligentne” rozwiązania zawiera także miejski program wspierania przedsiębiorczości, z systemem ulg w podatku od nieruchomości, kierowanych do firm inwestujących, zatrudniających na stałe i za godziwą pensję, lokujących się w strefach ekonomicznych (w mieście leżą tereny dwóch specjalnych stref ), stosujących nowe technologie i budujących biurowce o standardzie B+.

Elementy rozwiązań typu „smart” Miasto Częstochowa od pewnego czasu realizuje także poprzez kurs na ekonomię społeczną i partycypację społeczną (rozwój budżetu obywatelskiego, lokalnych inicjatyw mieszkańców, szersze zlecanie zadań publicznych organizacjom NGO, realizacja konsultacji i wielu inicjatyw społecznych). Częstochowa jest bezsprzecznie liderem ekonomii społecznej i aktywizacji zawodowej w regionie, stosującym klauzule społeczne w przetargach (dzięki nim zatrudnienie znalazło od 2013 r. ok. 700 osób), rozwijającym centra i kluby integracji społecznej, tworzącym spółdzielnie socjalne, podpisującym kolejne partnerstwa sektorowe: na rzecz rodziny, seniorów, niepełnosprawnych, przeciwdziałania bezdomności czy przemocy, a także na rzecz rozwijania aktywności lokalnej w poszczególnych dzielnicach.

Częstochowa dała się w ostatnich latach poznać także jako samorząd rozwijający programy zdrowotne (nie tylko dofinansowanie do zabiegów in vitro), promujący pieczę zastępczą czy formy opieki nad małymi dziećmi, m.in. w celu ułatwienia rodzicom powrotu na rynek pracy (np. bezpłatne przedszkola, zatrudnianie niań w ramach projektu „Aktywni rodzice – szczęśliwe dzieci”). Do szeroko rozumianej idei inteligentnego miasta można zaliczyć także miejski kurs na zdrowy styl życia, objawiający się nie tylko powstawaniem nowych boisk i placów rekreacji, ale wysypem imprez dla rowerzystów, biegaczy czy sympatyków nordic walkingu. Rokrocznie częstochowianie aktywnie uczestniczą w rywalizacji miast w ramach akcji Honorowy Dawca Energii Fortum na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego. Taka firma jak Fortum jest zresztą kluczowym partnerem miasta w działaniach na rzecz efektywności energetycznej i ograniczania niskiej emisji, z kolei miejskie spółki – Oczyszczalnia „Warta” i Częstochowskie Przedsiębiorstwo Komunalne posiadają instalacje wykorzystujące OZE (biogaz) na potrzeby produkcji energii i ciepła.

Jak widać, w Częstochowie pojawia się coraz więcej rozwiązań, projektów i technologii zgodnych z ideą „inteligentnego” miasta, którą tak rozumie obecny prezydent Częstochowy Krzysztof Matyjaszczyk:

Nie ulega wątpliwości, że nasze pokolenie jest świadkiem transformacji, jaka w skali globalnej dokonuje się w funkcjonowaniu współczesnych aglomeracji. Przemiany związane z rozwojem nowych technologii zachodzące w miastach dotykają różnych, istotnych dla mieszkańców sfer życia: transportu, ekologii, energetyki czy budownictwa. Dla mnie równie ważne jest szukanie nowych metod i sposobów komunikacji z mieszkańcami, ponieważ należy pamiętać o tym, że w mieście to oni są najważniejsi. Wszelkie innowacje i zmiany to im mają służyć, ułatwiając życie, poprawiając jego komfort, odpowiadając na różne potrzeby… W dążeniu do stworzenia „inteligentnego” miasta najważniejszym celem jest równowaga między sukcesem ekonomicznym miasta a satysfakcją mieszkańców. Oprócz integracji miejskich systemów, świadczonych usług publicznych, potrzebna jest też integracja społeczna. To trudne wyzwania, ale trzeba je podjąć, jeżeli miasto chce się rozwijać w sposób zrównoważony, czyli wykorzystując swoje konkurencyjne przewagi, być jednocześnie miejscem przyjaznym dla ludzi.

Darmowy

Polskie miasta bardzo dobrze radzą sobie w implementacji nowoczesnych koncepcji smart city

Fenomen inteligentnych miast ogarnął cały świat i na stałe wdarł się do Polski. Dotyczy on rozmaitych dziedzin życia oraz różnych grup społecznych: od prywatnych przedsiębiorców po urzędy miejskie i obywateli. O zjawisko smart city ...
Darmowy

KontenerART – miastotworzenie

Lata dwutysięczne, Poznań, miasto akademickie, dwie duże uczelnie artystyczne, festiwale sztuk, koncerty, spektakle, muzea, wystawy.